Zielona rewolucja zaczyna się lokalnie – jak Mikołajki Pomorskie stają się liderem energetycznej transformacji

W dobie rosnących cen energii, zmian klimatycznych, oraz troski o środowisko, coraz więcej samorządów szuka sposobów na uniezależnienie się od tradycyjnych, nie ekologicznych źródeł energii. Choć mogłoby się wydawać, że takie działania to domena dużych miast czy bogatych regionów, przykład gminy Mikołajki Pomorskie pokazuje, że nawet niewielka, wiejska społeczność może być pionierem zielonej zmiany.

Międzynarodowy projekt, lokalne korzyści

Mikołajki Pomorskie biorą udział w międzynarodowym projekcie w ramach Interreg Baltic Sea Region, który zrzesza partnerów z sześciu krajów – od Łotwy, przez Litwę, Finlandię, Szwecję, Polskę, aż po północne Niemcy. Celem projektu jest wsparcie samorządów w przechodzeniu na odnawialne źródła energii (OZE), takie jak energia słoneczna czy wiatrowa. Kluczowym elementem jest tu rozwój nowoczesnych magazynów energii, które pozwolą gromadzić energię wtedy, gdy słońce świeci lub wieje wiatr, a wykorzystywać ją wtedy, gdy będzie najbardziej potrzebna.

Współpraca międzynarodowa daje dostęp do wiedzy i doświadczeń partnerów, którzy już wdrażali podobne rozwiązania. Dzięki temu polskie samorządy mogą unikać błędów, korzystać z gotowych narzędzi i szybciej osiągać efekty.

Energy Equilibrium Platform – narzędzie przyszłości

Aby zrekompensować zmienność i niesterowalność odnawialnych źródeł energii (OZE), wynikającą z dobowych wahań natężenia promieniowania słonecznego, prędkości wiatru itp., w wykorzystaniu potencjału OZE istotny będzie rozwój wystarczającej (tj. w odpowiedniej skali) infrastruktury magazynowania energii. Lokalne władze, które są odpowiedzialne za tworzenie otoczenia sprzyjającego rozwojowi infrastruktury OZE w regionach, napotykają jednak liczne wyzwania i niepewności związane z magazynowaniem energii, które często pozostają bez odpowiedzi ze względu na brak wiedzy i doświadczenia co z kolei znacznie utrudnia drogę do neutralności klimatycznej.

Jednym z najważniejszych efektów projektu jest stworzenie specjalnej platformy – Energy Equilibrium Platform (Platforma Równowagi Energetycznej). To nowoczesne narzędzie, które pomaga samorządom i dostawcom energii planować inwestycje, analizować zużycie energii elektrycznej i ciepła, a także przewidywać, jak te zmiany wpłyną na codzienne życie mieszkańców, w szczególności uwzględniając wdrożenie magazynów energii lub jeśliby okazało się to niemożliwe, niewłaściwe – innych rozwiązań technicznych, a także organizacyjnych – na rzecz przyspieszenia lokalnego wykorzystania OZE.

Dzięki platformie można np. sprawdzić, ile energii zużywają szkoły, domy kultury czy remizy strażackie, a następnie zaplanować, jak je unowocześnić, by były bardziej ekologiczne i możliwie najtańsze w utrzymaniu. Platforma pozwala też porównywać różne scenariusze – np. co się stanie, jeśli zamontujemy panele słoneczne, a co, jeśli zdecydujemy się na turbiny wiatrowe.

Podsumowując, Platforma Równowagi Energetycznej może pomóc gminom w określeniu strategii rozwoju magazynowania energii i jej wpływu na elastyczność energetyczną w regionie, lokalnego bilansu energetycznego oraz planów działania na rzecz rozwoju lokalnych OZE. Wreszcie, pozwoli zdefiniować ryzyka i unikać popełniania kosztownych błędów (np. inwestowania w nieodpowiednie rozwiązania techniczne).

Co zmienia się w Mikołajkach Pomorskich?

W ramach projektu gmina przeprowadza szczegółowe analizy zużycia energii w swoich budynkach publicznych. Dotyczy to m.in. szkoły podstawowej, domu kultury, biblioteki oraz remizy Ochotniczej Straży Pożarnej. Zużycie energii jest szacowane na dwa sposoby: tradycyjnie, poprzez audyt energetyczny oraz przy pomocy narzędzia jakim jest Platforma Równowagi Energetycznej.

Plany są ambitne. Gmina chce wymienić stare, nieefektywne kotły na paliwo stałe na nowoczesne pompy ciepła, zamontować panele fotowoltaiczne i turbiny wiatrowe, przeprowadzić termomodernizację budynków (czyli m.in. wymienić okna i drzwi, ocieplić ściany zewnętrzne i stropy), a także wprowadzić inteligentne systemy zarządzania energią (tzw. BEMS – Building Energy Management System). Dzięki temu budynki mają być niemal samowystarczalne energetycznie, a rachunki za energię elektryczną i ogrzewanie – znacznie niższe.

Edukacja i współpraca – klucz do sukcesu

Lokalne władze samorządowe , w tym Gmina  Mikołajki Pomorskie, stanowią główną grupę docelową projektu, dla której powstanie rozwiązanie odpowiadające na wyzwania związane z transformacją energetyczną w regionie. Projekt ma na celu wsparcie lokalnych władz publicznych, które nie posiadają potencjału i wiedzy na temat rozwiązań technologicznych w zakresie magazynowania energii odnawialnej, w planowaniu działań na rzecz rozwoju efektywnych OZE w regionie. W tym celu partnerstwo jest uzupełniane przez agencje energetyczne i techniczne instytucje badawcze, w szczególności Instytut Maszyn Przepływowych PAN w Gdańsku (IMP PAN), które dostarczają partnerom samorządowym odpowiedniej wiedzy specjalistycznej.

Gmina Mikołajki Pomorskie brała aktywny udział we wszystkich etapach projektu. W pierwszym z nich przedstawiła doświadczenia i wyzwania napotkane w rozwoju projektów infrastrukturalnych OZE i działania prowadzące do przejścia na czystą energię w regionie. W drugim gmina dostarczyła dane niezbędne do uruchomienia obliczeń z wykorzystaniem Platformy Równowagi Energetycznej oraz wzięła aktywny udział w jej pilotażowym testowaniu. Kolejnym etapem był uczestniczenie Gminy Mikołajki Pomorskie w warsztatach na temat wykorzystania tej platformy w codziennej praktyce, a także w webinarach, seminariach, wykładach gościnnych w celu prezentacji i dyskusji na temat spostrzeżeń i ustaleń projektu. Przedstawiciel Gminy Mikołajki Pomorskie brał jednocześnie czynny udział w pracach (tworzeniu) Regionalnej Grupy Interesariuszy (RSG) w Polsce.

Ważnym elementem projektu jest także zaangażowanie mieszkańców. W spotkaniach wspomnianej Regionalnej Grupy Interesariuszy brali udział nie tylko urzędnicy, ale także lokalni liderzy i osoby zainteresowane tematem zielonej energii. Dzięki temu mieszkańcy i przedsiębiorcy mogli (mogą) wywrzeć realny wpływ na to, jak będzie wyglądać przyszłość ich gminy.

Projekt ten zatem to edukacja i wymiana doświadczeń. Przedstawiciele gminy regularnie spotykają się z ekspertami z IMP PAN, uczestnicząc w konferencjach i warsztatach poznają najnowsze trendy i rozwiązania stosowane w innych krajach. Takie spotkania odbyły się m.in. w Elblągu i Czarnem, gdzie samorządowcy z całego regionu rozmawiali o wyzwaniach i szansach związanych z transformacją energetyczną, dekarbonizacją.

Dlaczego to takie ważne?

Transformacja energetyczna to nie tylko moda czy wymóg Unii Europejskiej. To przede wszystkim szansa na czystsze powietrze, niższe rachunki i większą niezależność od zewnętrznych dostawców energii. W dobie kryzysów energetycznych i rosnących cen energii elektrycznej i paliw kopalnych, takie działania stają się wręcz koniecznością.

Mikołajki Pomorskie pokazują, że nawet niewielka gmina może być liderem zmian. Dzięki odwadze, otwartości na nowe technologie i współpracy z ekspertami, lokalna społeczność zyskuje nie tylko nowoczesne budynki, ale także wiedzę i poczucie wpływu na przyszłość.

Przykład dla innych

Choć projekt jest międzynarodowy, to jego efekty odczują mieszkańcy lokalnych społeczności . Czyste powietrze, nowoczesna szkoła i dom kultury, niższe rachunki – to tylko niektóre z korzyści. Ale sukces Mikołajek Pomorskich może być inspiracją także dla innych samorządów, które dopiero zastanawiają się nad zieloną transformacją.

Warto pamiętać, że każda, nawet najmniejsza zmiana, zaczyna się od decyzji i współpracy. Mikołajki Pomorskie już dziś pokazują, że zielona rewolucja jest możliwa – i to szybciej, niż to się wydaje.